Restrukturyzacja firmy – nie taki diabeł straszny! Choć wielu przedsiębiorcom kojarzy się negatywnie, restrukturyzacja może umocnić Twoją pozycję na rynku, zredukować straty czy wręcz uratować przedsiębiorstwo przed upadłością. Dowiedz się, na czym polega restrukturyzacja, jakie są jej rodzaje oraz jakie korzyści może przynieść przedsiębiorstwu w trudnej sytuacji finansowej.

Czym jest restrukturyzacja firmy i na czym polega?

Restrukturyzacja to proces, który ma na celu poprawę sytuacji finansowej i organizacyjnej firmy.

Przedsiębiorstwa często rozpoczynają proces restrukturyzacji, gdy napotykają problemy finansowe. Często jest to również narzędzie prewencyjne, z którego korzysta się w przypadku zmian na rynku czy potrzeb reorganizacji spółki.

Restrukturyzacja w firmie umożliwia reorganizację aktywów, działań oraz relacji zewnętrznych, co pomaga w utrzymaniu płynności finansowej i poprawie pozycji na rynku.

Rodzaje restrukturyzacji

  • Restrukturyzacja operacyjna. Obejmuje zmiany w strukturze organizacyjnej, procesach operacyjnych czy sposobie zarządzania. Tego typu restrukturyzacja jest wewnętrzną decyzją firmy i zazwyczaj nie wymaga działań sądowych. Jest wdrażana przez kierownictwo firmy i dotyczy np. zmiany struktury zespołów, optymalizacji procesów produkcyjnych czy wprowadzenia nowych technologii.
  • Dobrowolne działania naprawcze. Firmy często podejmują się restrukturyzacji na zasadzie dobrowolnych działań naprawczych, które mogą obejmować negocjacje z pracownikami, reorganizację czy zmianę strategii.
  • Restrukturyzacja finansowa. Polega na zmianie struktury kapitału lub sposobie finansowania firmy, np. renegocjacji warunków kredytów czy zmianie w strukturze zadłużenia. Może być realizowana bez postępowania sądowego, jeśli odbywa się na zasadzie porozumienia między firmą a wierzycielami.
  • Formalne postępowanie restrukturyzacyjne. Wymaga działań sądowych i jest uregulowane przepisami prawa. Taki proces jest zazwyczaj stosowany, gdy firma ma trudności finansowe i potrzebuje ochrony przed wierzycielami, aby uniknąć upadłości. Przykłady to postępowanie układowe, sanacyjne czy zatwierdzenie układu przez sąd. Tego typu restrukturyzacja angażuje sąd, syndyka lub doradcę restrukturyzacyjnego

Postępowanie restrukturyzacyjne

W przypadku kiedy grozi Ci upadłość, należy jak najszybciej sięgnąć po możliwości, jakie oferuje nam prawo. Restrukturyzacja przedsiębiorstw w Polsce jest regulowana przez prawo restrukturyzacyjne, które na podstawie ustawy z dnia 15 maja 2015, weszło w życie 1 stycznia 2016 roku.

Ustawa ta została stworzona, aby pomóc firmom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej, umożliwiając im przeprowadzenie działań naprawczych pod nadzorem sądu, co pozwala na uniknięcie upadłości.

Zasadniczym celem prawa restrukturyzacyjnego jest wspieranie dłużnika przez umożliwienie mu restrukturyzacji w drodze zawarcia układu z wierzycielami, co z kolei chroni działalność gospodarczą i wartość samej firmy.

Aby zrozumieć, na czym polega restrukturyzacja firmy w tym ujęciu, przyjrzymy się, jakie 4 rodzaje restrukturyzacji przewiduje prawo restrukturyzacyjne.

Każde z nich ma na celu umożliwienie przedsiębiorcy wyjście z trudnej sytuacji finansowej i ochronę przed ogłoszeniem upadłości.

Ze względu na różnice w stopniu skomplikowania, zakresie ochrony prawnej, a także roli sądu w procesie dobranie odpowiedniego rodzaju postępowania restrukturyzacyjnego zależy od sytuacji finansowej przedsiębiorstwa i jego zdolności do współpracy z wierzycielami.

Postępowanie o zatwierdzenie układu

  • Charakterystyka: Najbardziej uproszczona forma restrukturyzacji, która pozwala dłużnikowi samodzielnie zawierać porozumienia z wierzycielami. Dłużnik samodzielnie prowadzi negocjacje, a nadzorca układu (licencjonowany doradca restrukturyzacyjny) jedynie nadzoruje proces i zbiera głosy wierzycieli. Ważne jest uzyskanie zgody większości wierzycieli, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności uprawniających do głosowania.
  • Cel: Zawieranie układów z wierzycielami bez większego udziału sądu, co przyspiesza cały proces.
  • Kiedy stosować: Kiedy sytuacja finansowa dłużnika nie jest jeszcze krytyczna i możliwe są samodzielne negocjacje z wierzycielami.

Przyspieszone postępowanie układowe

  • Charakterystyka: Postępowanie przeznaczone dla przedsiębiorców, u których suma wierzytelności spornych nie przekracza 15% ogólnej sumy wierzytelności. Proces ten umożliwia szybkie zawarcie układu z wierzycielami, z minimalnym udziałem sądu. Rola doradcy restrukturyzacyjnego jest większa, pomóc może już kancelaria prawna. Doradca opracowuje plan naprawczy, przeprowadzenie głosowania wśród wierzycieli, podejmuje akcje w celu zawieszenia postępowania egzekucyjnego
  • Cel: Uzyskanie szybkiej ochrony przed egzekucjami komorniczymi i zawarcie układu z wierzycielami w stosunkowo krótkim czasie.
  • Kiedy stosować: W przypadku potrzeby szybkiej reakcji, gdy sytuacja finansowa przedsiębiorstwa jest napięta, ale istnieje szansa na szybkie porozumienie z wierzycielami.

Postępowanie układowe

  • Charakterystyka: Pełne postępowanie układowe, które stosuje się, gdy dłużnik ma większy udział wierzytelności spornych (powyżej 15% ogólnej sumy wierzytelności). W tym etapie sąd odgrywa większą rolę, a nadzorca sądowy zostaje wyznaczony do prowadzenia nadzoru nad przebiegiem procesu i sporządzeniem spisu wierzytelności.  Układ zostaje przyjęty, jeżeli za jego przyjęciem wypowie się większość wierzycieli uprawnionych do głosowania nad układem, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem 
  • Cel: Pozwala na ochronę przedsiębiorstwa przed wierzycielami i umożliwia zawarcie układu, który jest kontrolowany przez sąd.
  • Kiedy stosować: Gdy potrzeba bardziej zaawansowanej formy restrukturyzacji, obejmującej większe zaangażowanie sądu i nadzorcy sądowego.

Postępowanie sanacyjne

  • Charakterystyka: Najbardziej zaawansowane i kompleksowe z działań, które obejmuje środki sanacyjne, mające na celu poprawę sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa. W jego ramach możliwe jest przeprowadzenie głębszych zmian, takich jak redukcja zatrudnienia, odstąpienie od niekorzystnych umów, czy sprzedaż majątku.
  • Cel: Restrukturyzacja przedsiębiorstwa przez wdrożenie działań sanacyjnych, które mają na celu przywrócenie zdolności do funkcjonowania na rynku.
  • Kiedy stosować: Gdy sytuacja finansowa jest poważna, a potrzebne są bardziej radykalne środki i działania naprawcze, aby uniknąć upadłości.

Przyczyny restrukturyzacji

Przyczyną dla potrzeby restrukturyzacji może być cała gama czynników działających na przedsiębiorstwo z zewnątrz, jak i tych wewnętrznych.

To rozwiązanie nie tylko dla firm w kryzysie, ale m.in. sposób na prewencyjne wzmocnienie struktury przedsiębiorstwa, podniesienia pozycji firmy na rynku czy w polepszenie sytuacji finansowej firmy.

Poniżej opisujemy najczęściej występujące sytuacje, które mogą wymagać otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego:

  • Problemy finansowe: Straty finansowe, malejące zyski lub rosnące zadłużenie mogą wymusić restrukturyzację, aby poprawić płynność finansową i zapobiec bankructwu. 
  • Zmiany na rynku: Spadek pozycji konkurencyjnej firmy na rynku, zmiany w preferencjach konsumentów lub innowacje technologiczne, mogą wymagać dostosowania planu działania
  • Zmiany technologiczne: Wdrożenie nowoczesnych technologii może wymusić restrukturyzację procesów produkcji, dystrybucji czy obsługi klienta. Ogromny wpływ na takie zmiany ma obecnie szybko rozwijająca się sztuczna inteligencja. 
  • Fuzje i przejęcia: Połączenie firm lub ich przejęcie może prowadzić do restrukturyzacji w celu optymalizacji działań i eliminacji redundancji.
  • Reorganizacja operacyjna: Chęć poprawy efektywności operacyjnej i zmniejszenia kosztów, poprzez uproszczenie struktury organizacyjnej lub zmianę procedur.
  • Zmiany regulacyjne: Nowe przepisy prawne lub zmiany w obowiązujących regulacjach mogą zmusić firmę do dostosowania się, co często wymaga restrukturyzacji.
  • Niska wydajność: Problemy z produktywnością i efektywnością zespołów lub działów mogą wymagać zmiany w strukturze organizacyjnej i procedurach.
  • Ekspansja na nowe rynki: Wejście na nowe rynki zagraniczne lub poszerzenie oferty produktowej może wymagać przystosowania struktury i sposobu działania firmy.
  • Zarządzanie ryzykiem: Potrzeba zmniejszenia ryzyka operacyjnego i finansowego może wymusić zmiany w strukturze firmy i sposobie zarządzania zasobami.
  • Zmiana strategii biznesowej: Przechodzenie z jednej strategii biznesowej na inną (np. z rynku lokalnego na globalny, z produktów na usługi) może wymagać odpowiednich zmian strukturalnych.
restrukturyzacja firmy

Pracownicy w procesie postępowania restrukturyzacyjnego przedsiębiorstwa

Podczas wdrażania programu restrukturyzacji firmy bardzo ważne jest zadbanie o morale. Firma w restrukturyzacji to ogromny stres nie tylko dla przedsiębiorcy, ale i dla pracowników. W końcu cała działalność firmy staje pod znakiem zapytania. Do tego niewypłacalna lub zagrożona utratą wypłacalności organizacja może mieć kłopoty z wynagrodzeniami.

Twoja kadra menedżerska powinna być przygotowana. Dobry lider wie, jak zażegnać kryzys w zespole nawet w tak podbramkowej sytuacji. Musi pamiętać o zasadzie: twardo do problemu, miękko do człowieka oraz opierać relacje z pracownikami na zaufaniu. 

Poniżej wylistowaliśmy najlepsze praktyki względem pracowników w trakcie restrukturyzacji, które zapewnią możliwie najmniej niepokojów, spięć i stresu wśród zatrudnionych przez Ciebie ludzi. 

  • Transparentna komunikacja. Regularnie informuj pracowników o celach, powodach i postępach restrukturyzacji. Zdecydowanie lepiej mówić otwarcie o trudnych aspektach. Pozwoli Ci to dodatkowo na uniknięcie plotek, które mogłyby wyniknąć z niejasnego czy niepełnego przekazu. Dobrym pomysłem jest wskazanie pracownikom osoby, do której mogą kierować wszystkie pytania dotyczące procesu restrukturyzacji przedsiębiorstwa.
  • Wsparcie emocjonalne i psychologiczne. Jeśli szykują się zwolnienia, zadbaj o dostęp do programów wsparcia psychologicznego, takich jak konsultacje z psychologiem lub doradcą zawodowym. Organizacja szkoleń i warsztatów związanych z radzeniem sobie ze stresem i zmianą również pomoże. 
  • Uczciwe i jasne zasady. Choć są powiązane z kwestiami przejrzystej komunikacji, dotykają innej materii. Chodzi o transparentne procedury zwolnień lub zmian dotyczących stanowisk, opartych na uczciwych kryteriach. Dotrzymywanie obietnic oraz wyjaśnianie wszelkich procesów mających wpływ na pracowników będzie kluczowe w zachowaniu pozytywnego wizerunku Twojej firmy. Zwłaszcza w obliczu kryzysu, który wymuszałby  redukcję personelu.
  • Zaangażowanie i konsultacje. Angażuj pracowników w proces restrukturyzacji, jeśli to możliwe, np. poprzez zbieranie opinii. Możesz również poprosić ich o propozycje dot. usprawnienia działania firmy, czy poszczególnych procesów, których restrukturyzacja miałaby dotyczyć. Ekspertyza pracowników jest często niedoceniana i pomijana. A to przecież oni najlepiej wiedzą, jak działają procesy, w których uczestniczą na co dzień. 
  • Wsparcie w rozwoju zawodowym. Warto zaoferować pracownikom szkolenia lub udział w programach przekwalifikowania.  To im pomoże w dostosowaniu się do nowych ról lub, w najgorszym wypadku, w zmianie pracy. Jeśli chcesz zatrzymać jak najwięcej pracowników z doświadczeniem, znajdź dla nich nowe zajęcie wewnątrz organizacji. 
  • Odpowiednie pakiety odprawowe. Zapewnij uczciwe odprawy i świadczenia dla pracowników, którzy tracą pracę. Odprawa da im czas na znalezienie nowego miejsca pracy bez strachu o utrzymanie siebie i rodziny. 
  • Otwartość na feedback: Stwórz środowisko, w którym pracownicy czują, że ich opinie są słyszane i brane pod uwagę. Możesz przeprowadzić ankiety dotyczące nastrojów i odczuć pracowników, aby lepiej zarządzać ich doświadczeniami podczas restrukturyzacji.  
  • Zachowanie szacunku i empatii.  Traktowanie pracowników z szacunkiem i empatią na każdym etapie procesu to podstawa. Uznaj wkład, także tych, z którymi będzie trzeba zakończyć współpracę. Możesz to zrobić poprzez podziękowania i formalne uznanie ich pracy. To pokaże ludziom, że ich doceniasz i zapobiegnie paleniu mostów.

Ile kosztuje restrukturyzacja firmy?

Koszt restrukturyzacji firmy zależy od rodzaju postępowania, opłat sądowych oraz wynagrodzenia nadzorcy lub zarządcy. Opłata za złożenie wniosku o otwarcie postępowania wynosi 1 000 zł, natomiast dodatkowe opłaty, takie jak zażalenia czy sprzeciwy wierzycieli, mogą się różnić w zależności od wartości roszczenia.

Wynagrodzenie nadzorcy lub zarządcy ustala sąd, biorąc pod uwagę złożoność sprawy i zakres obowiązków. Całkowity koszt jest indywidualny i zależy od specyfiki sytuacji firmy oraz skali postępowania.

Podsumowanie

Restrukturyzacja w firmie oznacza potrzebę reorganizacji relacji zewnętrznych i wewnętrznych firmy. Dzięki restrukturyzacji możesz nie tylko uratować firmę przed upadłością, ale i poprawić jej sytuację na rynku.  

Bez względu na to, z jakiego powodu zdecydujesz się skorzystać z restrukturyzacji, pamiętaj o swoich pracownikach.